Oturum aç

Kullanıcılar için
Sağlayıcılar için
Arama Easy Read

Yapay Zeka ve Sürdürülebilirlik – Yapay zekayı sürdürülebilir bir şekilde kullanabilir miyim?

Bu resim yapay zeka kullanılarak oluşturulmuştur. Kaynak: midjourney

 

Yapay zeka (YZ), özellikle “üretken YZ” olarak adlandırılan alan sayesinde son yıllarda muazzam ilerlemeler kaydetmiştir. Bu kavramın kapsamına ChatGPT gibi büyük dil modelleri girdiği gibi, Midjourney, Dall-E veya Adobe Firefly gibi resim, video ya da ses kayıtları oluşturabilen uygulamalar da dahildir.

Kullanıcı olarak AI modelleri genellikle işinize yarar: Örneğin bir soru sorarsınız (bir “prompt” oluşturursunuz) ve saniyenin bile bir kısmında cevabı alırsınız – ne muazzam bir başarı! Ancak bu süreçte gözden kaçan bir gerçek var: AI’nın çalışması çok fazla doğal kaynak tüketir.

Bu durum bazı soruları gündeme getiriyor: AI ne kadar sürdürülebilir bir şekilde “çalışıyor”? ChatGPT gibi AI modelleri ne kadar elektrik ve soğutma suyu gerektiriyor? (Üretken) AI’yı enerji tasarruflu bir şekilde kullanabilir miyim?

Neler tüketiliyor ve ne kadar?

1. Elektrik tüketimi

Bilgisayar veya cep telefonu klavyesinde bastığın her tuş ve ekranında gördüğün her kelime, elektrik tüketen bir hesaplama sürecini tetikler. Bir GPT modeli, yani ChatGPT gibi önceden eğitilmiş bir model kullanıyorsanız ve örneğin bir soru soruyorsanız, girdiğiniz metin ve yapay zekanın verdiği yanıt, bilgisayarın elektrik sinyalleri aracılığıyla bir sunucuya aktarılır. Ancak büyük AI modellerinin sağlayıcıları, bu devasa “bilgi otoyolunu” yönetmek için tek bir sunucuyla yetinmiyor; bunun yerine tam teşekküllü veri merkezleri, yani büyük bilgisayar ve sunucu tesisleri inşa ediyorlar. Örneğin, ChatGPT’nin işletmecisi OpenAI, ABD’de kendi yapay zekasını çalıştırmak için 8 gigawatt-saat (GWh) kadar hesaplama gücü sağlayabilecek büyüklükte bir gaz santrali de içeren yeni bir veri merkezi kurmayı planlıyor. Bu enerji miktarıyla 20 milyon haneye bir yıl boyunca elektrik sağlanabilir – bu, Almanya’nın yarısına denk geliyor. [1]

AI’nın elektrik tüketiminde iki aşama ayırt edilebilir: eğitim süreci (AI modelinin devasa veri miktarlarıyla eğitilmesi) ve AI’nın devam eden işletimi (fiili kullanım).

Aşama 1 (Eğitim): Dil modellerinin eğitimi sırasında, AI sistemine daha sonra arama sonuçlarınızın temelini oluşturacak muazzam miktarda bilgi beslenir. Örnek: Yalnızca GPT-3’ün (2023’te yayınlanan sürüm) eğitimi için tahmini 1,287 milyon kilovat-saat (kWh) elektrik tüketilmiştir. Bu enerji miktarıyla Almanya’daki yaklaşık 400 hane bir yıl boyunca elektrikle beslenebilir. Daha yeni modellerde eğitim yöntemleri çok daha karmaşık ve zahmetli hale geliyor. Ancak eğitim, tek seferlik bir çabadır: Tamamlandıktan sonra, hazır model birçok kez kullanılabilir. [2]

2. Aşama (Kullanım): Sürekli çalışma, tek seferlik eğitimden çok daha fazla enerji gerektirir. Kullanıcılar her sorgu yaptığında ve model bir yanıt ürettiğinde, arka planda binlerce hesaplama birimi çalışır. Karşılaştırma amacıyla: Google’da yapılan klasik bir arama (AI desteği olmadan), şirketin verilerine göre saatte yalnızca yaklaşık 0,3 watt (Wh) enerji tüketir. Bu miktardaki elektrikle küçük bir LED lamba yaklaşık üç dakika yanabilir. Aynı sorgu (prompt), ChatGPT’de neredeyse on kat daha fazla enerji tüketir (2,9 Wh). [3]

2. Su tüketimi

Dizüstü bilgisayarınızın veya cep telefonunuzun uzun süre çalışır durumda kaldığında oldukça ısındığını mutlaka fark etmişsinizdir. Veri merkezlerindeki sunucular da aynı şekilde ısı üretir, ancak çok daha büyük ölçekte. Soğutma için gereken su, ya soğutma kulelerinden (bu kulelerde su yeniden kullanılır) ya da dış havayla çalışan soğutma sistemlerinden sağlanır. Bu durum, veri merkezinin bulunduğu bölgedeki ekosistem üzerinde etkiler yaratabilir. Tahminlere göre, yalnızca GPT-3’ün eğitilmesi yaklaşık 5,4 milyon litre su tüketmiştir [4]; ancak güvenilir rakamlara ulaşmak zordur, çünkü bir yandan şirketler bu bilgileri paylaşmaktan çekinirken, diğer yandan hangi doğal kaynakların hangi işlem için gerekli olduğu her zaman net bir şekilde ayırt edilememektedir. Örnek: Tüm bilgisayarlarda kullanılan mikroçiplerin üretiminde de çok fazla su kullanılmaktadır. Daha da endişe verici olan ise, üretim sonrasında suda radyoaktif atıklar kalabilmesidir. [5]

3. CO₂ emisyonları

Veri merkezlerine sağlanan elektriğin kaynağına bağlı olarak farklı emisyonlar ortaya çıkabilir. Yenilenebilir enerji kaynaklarının (örneğin güneş enerjisi veya rüzgâr enerjisi) kullanılması durumunda, elektrik üretiminde fosil yakıtların (örneğin linyit veya doğal gaz) kullanımına kıyasla çok daha az emisyon ortaya çıkar. AI modellerinin muazzam enerji tüketimi nedeniyle, AI’nın daha da yaygınlaşması ve kullanımı, gaz ve kömür santrallerinin şebekede daha uzun süre kalmasına veya OpenAI örneğinde olduğu gibi hatta yeni santrallerin inşa edilmesine neden olmaktadır. Yine de CO₂ emisyonlarını azaltmak için yenilenebilir enerjinin yaygınlaştırılmasına daha fazla ağırlık verilmelidir. [6]

Bu resim yapay zeka kullanılarak oluşturulmuştur. Kaynak: midjourney

Günlük yaşamda yapay zekayı nasıl daha sürdürülebilir bir şekilde kullanabilirim?

Yapay zekayı hedef odaklı bir şekilde kullanın ve gereksiz sorguları önleyin.

Öncelikle, sorunuzu ChatGPT gibi üretken bir yapay zekaya mı yöneltmek istediğinizi, yoksa bunun için bir arama motorunda (örn. Google, Ecosia veya Bing) klasik arama yapmanın da uygun olup olmayacağını iyice düşünün. Bir yapay zeka kullanmak, size gösterilen sonuçlar açısından bile her zaman en iyi çözüm olmayabilir (bu konuda “Neden ChatGPT ve benzerlerine her zaman inanmamalıyız?” başlıklı açıklayıcı videoyu izleyin). Aynı soruyu, örneğin resim düzenleme sırasında da kendinize sorabilirsiniz. Burada mutlaka bir yapay zeka mı kullanmalısınız, yoksa klasik bir resim düzenleme programı da yeterli olmaz mı? (Dikkat: Bazı resim düzenleme programları, kendi programları içinde de yapay zeka kullanır; örneğin Canva).

Sonuçları yeniden oluşturmak yerine birden fazla kez kullanmak.

Eğer sorunun konusal olarak daha önce sorulmuş bir soruyla örtüşüyorsa, mevcut arama sorgusunu kullan ve üzerine ekle. Böylece yapay zeka önceki cevapları ve sonuçları yeniden kullanabilir ve bu sayede enerji tasarrufu sağlar.

Uygun yapay zekayı seç.

Her yapay zeka her şeyi aynı derecede iyi “yapamaz”. Yapay zekanın amaca yönelik seçilmesi kaynak tasarrufu sağlar; çünkü yapay zeka belirli bir kullanım amacına göre tasarlanmışsa içerikler daha hızlı oluşturulabilir. Görüntü, ses, video veya metin üretmek için uygun yapay zeka türleri mevcuttur.

Bu resim yapay zeka kullanılarak oluşturulmuştur. Kaynak: midjourney

Önemli olan kitle!

Elbette diğer dijital faaliyetler de elektrik tüketir. Diğer uygulamaların elektrik tüketimiyle karşılaştırma (tahminler [7]):

  • Bir yapay zeka sorgusu = WhatsApp'ta 200 metin mesajı
  • AI'da 7-8 sorgu = Bir saatlik müzik akışı
  • Bir yapay zekaya yapılan 24 sorgu = Bir saatlik video akışı

Sorun, tek bir özel komut değil, milyonlarca arama, resim oluşturma ve benzeri işlemlerin toplamıdır! Birçok yapay zeka modeli kişisel kullanım için ücretsiz olarak sunulduğundan, genellikle kullanımı pratik olduğundan, kullanımı eğlenceli olduğundan ve arama motorlarındaki klasik aramalara kıyasla potansiyel olarak daha fazla bilgi ve görüntüleme seçeneği sunduğundan, çevresel ayak izi konusundaki farkındalık hızla kaybolabilir.

Ve elbette, AI’nın bireysel kullanımı, çok daha fazla hesaplama gücü gerektiren endüstriyel AI kullanımıyla karşılaştırıldığında önemsiz kalır. Öte yandan, AI endüstriyel süreçlerin optimize edilmesine de katkıda bulunabilir ve bu sayede doğal kaynakların tasarrufu sağlanabilir. Yıllar sonra bunun olumlu bir sonuç vereceği henüz belli değil; zira (üretken) yapay zeka, kullanımı sorumlu bir şekilde şekillendirildiği takdirde, daha sürdürülebilir bir gelecek için önemli bir yapı taşı olabilir. Sürdürülebilirlik, yalnızca teknolojiyle değil, onu geliştiren ve kullanan insanların kararlarıyla ortaya çıkar.

Date: 15.10.2026
Authors: Linda Zeuner, Jessica Wawrzyniak